Trong lĩnh vực đầu tư và thi công công trình, chi phí nguyên vật liệu thường chiếm từ 50% đến 70% tổng mức đầu tư dự toán. Do đó, việc nắm vững các quy định về thuế vật liệu xây dựng không chỉ giúp chủ đầu tư, nhà thầu dự trù ngân sách chính xác mà còn hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý về thuế.
Cho dù bạn là doanh nghiệp kinh doanh thương mại, đơn vị thi công hay cá nhân tự xây dựng nhà ở, những chính sách thuế liên quan đến sắt, thép, xi măng, cát, đá luôn có ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền thực tế.
Tổng quan về thuế vật liệu xây dựng tại Việt Nam
Hệ thống pháp luật quản lý thuế vật liệu xây dựng tại Việt Nam được cấu thành từ nhiều sắc thuế khác nhau, tùy thuộc vào hoạt động cụ thể như sản xuất, khai thác, phân phối thương mại hay nhập khẩu.
Vật liệu xây dựng bao gồm nhóm nguyên liệu thô (cát, sỏi, đất sét, đá hộc), nhóm vật liệu chế biến (xi măng, sắt thép, gạch ngói) và nhóm vật liệu hoàn thiện (sơn nước, thiết bị vệ sinh, kính cường lực, gạch ốp lát).
Về cơ bản, khi các bên phát sinh giao dịch mua bán hoặc đưa vật tư vào công trình, các đối tượng tham gia phải chịu sự điều chỉnh của chính sách thuế hiện hành. Người nộp thuế có thể là đơn vị khai thác mỏ, nhà máy sản xuất, nhà phân phối trung gian hoặc các nhà thầu thi công xây lắp.
Các loại thuế vật liệu xây dựng phổ biến hiện nay
Tùy theo quy trình cung ứng từ khâu tạo ra sản phẩm cho đến khi bàn giao tới tay người tiêu dùng, các bên liên quan cần lưu ý những loại thuế chính sau đây:
1. Thuế giá trị gia tăng (VAT) vật liệu xây dựng
Thuế giá trị gia tăng là sắc thuế tiêu dùng phổ biến nhất áp dụng cho hầu hết hàng hóa lưu thông trên thị trường. Thông thường, mức thuế suất thuế giá trị gia tăng vật liệu xây dựng chuẩn là 10% theo Luật Thuế giá trị gia tăng.
Tuy nhiên, nhằm kích cầu tiêu dùng, Chính phủ có thể ban hành các chính sách giảm thuế VAT từ 10% xuống 8%. Dẫu vậy, nhóm hàng hóa vật liệu xây dựng có sự phân hóa rõ rệt:
- Nhóm chịu thuế suất 10%: Các mặt hàng kim loại, sản phẩm từ kim loại đúc sẵn (sắt, thép xây dựng), khoáng sản khai thác chưa chế biến sâu, hóa chất xây dựng…
- Nhóm được giảm còn 8%: Một số vật liệu hoàn thiện không nằm trong phụ lục loại trừ (như gạch không nung, cấu kiện gỗ công nghiệp, phụ kiện trang trí nội thất).
2. Thuế tài nguyên đối với vật liệu xây dựng tự nhiên
Đối với các đơn vị trực tiếp khai thác khoáng sản tự nhiên như cát, sỏi, đất làm gạch, đá vôi, thuế tài nguyên là nghĩa vụ bắt buộc. Mức thuế suất phụ thuộc vào từng loại khoáng sản và khung giá tính thuế do UBND cấp tỉnh ban hành.
Ví dụ, thuế suất khai thác cát xây dựng dao động từ 10% đến 15%, đá xây dựng từ 7% đến 10%. Mức thuế này được tính trực tiếp vào giá thành khai thác ban đầu, gián tiếp tác động lên giá bán lẻ thị trường.
3. Thuế nhập khẩu vật liệu xây dựng
Khi nhập khẩu sắt thép, kính hộp hay vật liệu cao cấp, doanh nghiệp phải đóng thuế nhập khẩu và thuế chống bán phá giá. Việt Nam áp dụng các biểu thuế ưu đãi đặc biệt theo các hiệp định FTA như VKFTA, ATIGA, EVFTA.
4. Phí và thuế bảo vệ môi trường
Cơ sở khai thác đá, đất sét, cát lòng sông phải nộp phí bảo vệ môi trường theo quy định đối với từng mét khối (m³) hoặc tấn tài nguyên khai thác thực tế nhằm khắc phục tác động đến cảnh quan.
Phương pháp và cách tính thuế vật liệu xây dựng
Tùy theo loại hình tổ chức, cách thức tính thuế vật liệu xây dựng được thực hiện theo hai phương pháp chủ yếu:
Phương pháp khấu trừ (Áp dụng cho doanh nghiệp)
Số thuế GTGT phải nộp được xác định bằng công thức: Thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra – Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ.
- Thuế GTGT đầu ra: Tổng doanh thu bán vật tư nhân với thuế suất ghi trên hóa đơn.
- Thuế GTGT đầu vào: Số thuế ghi trên hóa đơn đỏ khi mua nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, kèm chứng từ thanh toán ngân hàng cho hóa đơn từ 20 triệu đồng.
Phương pháp trực tiếp trên doanh thu (Áp dụng cho hộ kinh doanh)
Mức nộp thuế thường được tính theo tỷ lệ phần trăm trực tiếp trên tổng doanh thu:
- Thuế GTGT đối với phân phối vật liệu: 1% trên doanh thu.
- Thuế TNCN đối với phân phối hàng hóa: 0.5% trên doanh thu.
Quy định về hóa đơn chứng từ và khấu trừ thuế vật liệu xây dựng
Vấn đề nóng nhất hiện nay chính là tính hợp lệ của hóa đơn, đặc biệt là nhóm vật tư khai thác tự nhiên. Do tình trạng khai thác trái phép, cơ quan thuế kiểm soát rất gắt gao nguồn gốc hóa đơn đầu vào.
Nếu doanh nghiệp mua phải hóa đơn từ các công ty “ma” hoặc không chứng minh được nguồn gốc khoáng sản hợp pháp, sẽ đối mặt với rủi ro bị truy thu thuế TNDN 20%, không được khấu trừ VAT và bị xử phạt hành chính nặng nề.
